fantastyczna historia skrzypów

Znamy je jako zioła lecznicze zawierające ciekawy […]

Znamy je jako zioła lecznicze zawierające ciekawy zestaw mikroelementów. Mają również interesującą historię sięgającą pradziejów naszej planety.

 

calamites_and_asteroxylon_600[1]

Skrzyp można by śmiało nazwać udanym projektem natury.

Pojawiły się ponad 400 milionów lat temu w erze zwanej paleozoikiem w okresie dewońskim. Ze dwieście milionów lat wcześniej niż kultowe już dinozaury.  Przetrwały serię wielkich kataklizmów, zwanych okresami wymierania gatunków, kilka epok geologicznych i dotrwały do naszych czasów.

Są roślinami o dość prostej morfologii. Nie mają kwiatów, owoców ani nie wydają nasion. Rozmnażają się przez zarodniki. Równolegle z nimi rozwinęły się paprocie i widłaki.

 

carbon_forest02a_cc[1]

Na powyższym rysunku mamy wyobrażenie lasu z ery paleozoicznej (300-400 milionów lat temu). Paprocie, skrzypy, widłaki. Podobnie też na obrazku wprowadzającym widzimy las olbrzymich skrzypów sprzed 400 milionów lat.

 

120712kpnghiencuu01_35c22[1]

Zycie w owych czasach niedawno co wypełzło z praoceanu na archaiczne lądy.  Pierwsze płazy i owady oraz lądowe rośliny zielone. Był to zupełnie inny Świat niż ten, który znamy dziś.

 

stratygrafia_small

To, że sporo o nim wiemy zawdzięczamy benedyktyńskiej pracy całych pokoleń paleontologów.  Pieczołowicie zbierane i analizowane szczątki i nawet odciski z tamtych czasów powoli odsłaniają swoje tajemnice.

Powyżej zamieszczam ściągawkę jak nazywają się poszczególne epoki w terminologii stosowanej przez  naukowców.

 

collections.mnh.si.edu

Wyobraźmy sobie dżunglę wysokich, 30-to metrowych skrzypów.  Latały wielkie, półtorametrowe ważki, snuły się groźnie wyglądające płazy. Ten, którego widzimy na rysunku, to nie współczesna salamandra, monstrum miało raczej gabaryty kaszalota. Nie było wtenczas jeszcze kwiatów ani trawy. Ich epoka miała nadejść ze wiele milionów lat później. Nie było też gadów, ptaków ani ssaków.

 

Artist's impression of a Carboniferous forest

Szczyt swego panowania osiągnęły w epoce karbonu. Jak sama nazwa sugeruje, wtedy powstały najwartościowsze złoża węgla kamiennego. W dużej mierze ze skamieniałych skrzypów. Na powyższym rysunku widzimy mroczna, wilgotną dżunglę sprzed ponad 300 milionów lat, właśnie taką z jakich pozostały pokłady węgla.

fern5[1]

Górnicy częstokroć znajdują zachowany kształt pnia lub odciski ich liści. Bywały wielkie – te 30 metrów wysokości było normą.

weirdest-fossils9[1]

Zachowało się też sporo odcisków w skałach osadowych. Przypominają, do złudzenia, znane nam dziś skrzypy.  Struktura anatomiczna pozostała prawie ta sama.

 

per01b[1]

Pod koniec tej długiej ery pośród wysokich skrzypów przechadzały się pierwsze gady. Nie były to jeszcze dinozaury, ich czasy nadeszły później.

 

deep_impact_6257[1]

Epokę zakończył kataklizm zwany wielkim wymieraniem. Typowy jego schemat to kolizja Ziemi z planetoidą lub kometą.

Cały czas spadają meteory. Czasem trafi się coś większego, jak ten z Czelabińska w zeszłym roku lub tunguski sprzed wieku. Raz na ileś milionów lat przyleci coś naprawdę dużego – asteroid o rozmiarach kilku czy kilkunastu  kilometrów.

Eksplozja o energii tysięcy bomb wodorowych. Wstrząsy tektoniczne na całej kuli ziemskiej. Ogromne tsunami. Wulkany. Miliardy ton dymu i pyłu wyrzucone do atmosfery zasnuwają niebo.  W rezultacie globalna zima, oceany skute lodem przez stulecia. Podobny skutek może przynieść totalna wojna nuklearna.

Kataklizm sprzed 250 milionów lat zdziesiątkował przyrodę. Wymarło ponad 95% gatunków.  Zakończyła się era paleozoiczna. Podobnych katastrof  w historii naszej planety paleontolodzy naliczyli aż pięć.

Skrzypy przetrwały.

 

Olenoides serratus (trilobite)

Znikły kompletnie nie tylko pojedyncze gatunki ale i całe gromady, choćby trylobity.  Nie były to owady. Ich wygląd mógłby zainspirować niejednego twórcę horroru Science Fiction. Wyglądały jak z innej planety. Przez niemal 270 milionów lat, właśnie te bezkręgowce były najliczniejszą formą życia zwierzęcego. Pozostały po nich tylko kopalne szczątki.

 

1_201303281405571in4T

Minęły kolejne miliony lat, przyroda wróciła do równowagi. Była to już nowa era zwana mezozoiczną. Dominujące gatunki roślin przypominały dzisiejsze  palmy i drzewa iglaste. Pod sam koniec tej ery, w okresie kredowym pojawiły się pierwsze kwiaty i trawy. Skrzypy jednak nadal miały się dobrze.

Miejsce płazów zajęły gady a w szczególności dinozaury. W późniejszych okresach pojawiły się ssaki i ptaki.  Okres jurajski, który zainspirował autorów znanego filmu w reżyserii Spielberga, był dokładnie w jej środku.

Na powyższym rysunku widzimy drapieżnego dinozaura na tle wielkich skrzypów. Widać polował na swoich roślinożernych pobratymców, którzy się skrzypami odżywiali.

 

30824c[1]

dinos[1]

Najprawdopodobniej była to kometa. 65 milionów lat temu uderzyła w rejonie znanym dziś jako Zatoka Meksykańska. Kolejny kosmiczny kataklizm brutalnie zakończył erę mezozoiczną.

Długa, mroźna, globalna zima nadeszła nagle. Kolejne wielkie wymieranie. Wyginęło ¾ istniejących gatunków. Dinozaury nie były przystosowane do takiej zmiany klimatu.

Wygląda również na to, że większość platyny z tamtych rejonów,  która tak cieszyła hiszpańskich konkwistadorów, była pochodzenia pozaziemskiego.

 

image-1-167744[1]

W świecie, który odrodził się w następnej erze, zwanej kenozoiczną, nie było już dinozaurów. Ich miejsce zajęły stałocieplne ssaki i ptaki. Rosła trawa, kwitły kwiaty a drzewa wydawały owoce.  Na marginesie dodam iż kontynuacją dinozaurów są dzisiejsze ptaki. Skrzypy, oczywiście przetrwały.

Na powyższym obrazku widzimy legendarne mamuty, tygrysy szablastozębne oraz olbrzymiego włochatego nosorożca. Przedpotopowe nosorożce bywały większe od dzisiejszych słoni.

 

742267b717[1]

Współcześnie są to rośliny raczej niewielkie, aczkolwiek niektóre gatunki osiągają wysokość paru metrów. Rosną dziko, częstokroć traktowane jak chwast. Są cennym surowcem zielarskim. Zawarte w nich krzemionki mają również zastosowania polerskie.

Szkoda by padły ofiarą ludzkiej bezmyślności. Przetrwały tyle katastrof  i epok lodowcowych …  Pamiętajmy iż  wiele gatunków skrzypów jest pod ochroną !

 


calamites_and_asteroxylon_600[1]

Wspaniałe obrazki, pochodzą z witryny www.arcadiastreet.com, udostępnione dzięki uprzejmości autora, którym jest pan Walter Myers.
dziękujemy :)



Zainteresowanych tematem kolizji Ziemi z planetoidami i kometami zapraszam do tekstu:
Czy Grozi Nam Kataklizm ?


bioexpand+[1]